काठमाडौं– वर्षौंदेखि ट्राफिक जाम, प्रदूषण र अव्यवस्थित सार्वजनिक यातायातको समस्यासँग जुधिरहेको काठमाडौं उपत्यकाका लागि सरकारले फेरि एकपटक रेल यातायातको अवधारणा अगाडि सारेको छ। यसपटक उपत्यकाभित्र चक्राकार रेलमार्ग निर्माणको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदाता खोज्ने प्रक्रिया सुरु गरिएको छ।

रेल, मेट्रो रेल तथा मोनोरेल विकास आयोजनाले २७.५ किलोमिटर लामो शहरी रेल प्रणालीको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार गर्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरबाट ‘एक्सप्रेसन अफ इन्ट्रेस्ट’ आह्वान गरेको छ।

प्रारम्भिक अवधारणाअनुसार रेलमार्ग नारायणगोपाल चोकबाट सुरु भएर चाबहिल, कोटेश्वर, सातदोबाटो र रत्नपार्क हुँदै पुनः नारायणगोपाल चोकमै पुग्ने गरी रिङ आकारमा सञ्चालन हुनेछ। यसले उपत्यकाको प्रमुख व्यापारिक, आवासीय र प्रशासनिक क्षेत्रलाई एउटै रेल सञ्जालमा जोड्ने लक्ष्य राखेको छ।

सरकारले अहिले नै रेल, मेट्रो वा मोनोरेलमध्ये कुन विकल्प उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय नगरेको बताएको छ। अध्ययनका क्रममा यात्रु चाप, लागत, प्राविधिक क्षमता, वातावरणीय प्रभाव र आर्थिक सम्भाव्यता मूल्याङ्कन गरी उपयुक्त प्रणाली सिफारिस गरिनेछ।

आयोजनाका अनुसार अध्ययन कार्यका लागि ३२ करोड ३३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी बजेट छुट्याइएको छ। छनोट हुने परामर्शदाताले १८ महिनाभित्र विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन तयार गर्नुपर्नेछ।

यदि परियोजना कार्यान्वयनमा पुग्यो भने विद्युतीय रेल प्रणालीले काठमाडौंको बढ्दो वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्न, पेट्रोलियम पदार्थमा निर्भरता घटाउन तथा दैनिक लाखौं यात्रुको आवागमन सहज बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने सरकारी अपेक्षा छ।

यद्यपि, काठमाडौंमा मेट्रो रेलको अवधारणा नयाँ भने होइन। विगतमा पनि विभिन्न अध्ययन र घोषणा भए तापनि अधिकांश योजना कागजमै सीमित भएका थिए। त्यसैले यसपटकको अध्ययन वास्तविक निर्माणतर्फ अग्रसर हुन्छ वा फेरि अर्को प्रतिवेदनमै सीमित रहन्छ भन्ने प्रश्न पनि उठ्न थालेको छ।

आयोजनाले इच्छुक अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदातालाई आगामी जुन १५, २०२६ भित्र प्रस्ताव पेस गर्न आह्वान गरेको छ। करिब ४० लाख जनसङ्ख्या बसोबास गर्ने उपत्यकाको यातायात व्यवस्थापनमा दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउने महत्वाकांक्षी योजनाका रूपमा यस परियोजनालाई हेरिएको छ।

सम्भावित शीर्षकहरू:

– काठमाडौंको जाम हटाउन फेरि रेलको सपना

– उपत्यकामा चक्राकार मेट्रोको तयारी, अध्ययनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनी खोज्दै सरकार

– नारायणगोपाल चोकदेखि रत्नपार्कसम्म रेल सञ्जालको प्रस्ताव

– काठमाडौंमा रेल कि मोनोरेल? १८ महिनामा आउनेछ निष्कर्ष

– ३२ करोडको अध्ययनपछि तय हुनेछ उपत्यकाको भविष्यको यातायात प्रणाली

– ट्राफिक र प्रदूषणको समाधान खोज्दै सरकार, मेट्रो परियोजना पुनः ब्युँतियो